Zorza polarna to jedno z najbardziej fascynujących zjawisk przyrody, które przyciąga podróżników z całego świata. Jej taniec na nocnym niebie przypomina magię, ale w rzeczywistości jest efektem skomplikowanych procesów fizycznych. W tym artykule opowiemy, jak powstaje zorza polarna, gdzie i kiedy można ją zobaczyć oraz jak najlepiej uwiecznić ją na zdjęciach.

Jak powstaje zorza polarna?

Zorza polarna powstaje w skomplikowanym procesie, rozpoczynającym się 150 milionów kilometrów od Ziemi. Na Słońcu dochodzi stale do wybuchów, w skutek których emitowane są cząsteczki, zwane wiatrem słonecznym. Cząsteczki te przemieszczają się w kierunku Ziemi i próbują przedostać do naszej atmosfery, natomiast pole magnetyczne, które ma za zadanie nas chronić, przyciąga je w okolice biegunów, gdzie finalnie, części z nich udaje się przedostać do atmosfery. Cząstki te zderzają się z atomami i cząsteczkami powietrza, głównie tlenem i azotem, co powoduje emisję światła, czyli zorzy polarnej.

Gdzie występuje zorza polarna?

Zorza polarna pojawia się głównie w rejonach okołobiegunowych, czyli na północy i południu globu. Na półkuli północnej zjawisko to nazywane jest Aurora Borealis, a na południowej – Aurora Australis. Najlepsze miejsca do obserwacji zorzy to:

• Norwegia (Tromsø, Lofoty)
• Islandia
• Szwecja (Abisko)
• Finlandia (Rovaniemi, Laponia)
• Kanada (Jukon, Alberta)
• Alaska
• Grenlandia

Na półkuli południowej zorza jest rzadsza, ale można ją zobaczyć na Tasmanii, w Nowej Zelandii oraz na Antarktydzie.

Kiedy jest odpowiedni miesiąc na zobaczenie zorzy polarnej?

Zorzę polarną najlepiej obserwować w miesiącach zimowych, kiedy noce są długie i ciemne. Optymalny czas to:

• Półkula północna: od września do marca.
• Półkula południowa: od marca do września.

Największa aktywność zorzy przypada na okresy równonocy (wrzesień i marzec), kiedy ziemskie pole magnetyczne najłatwiej oddziałuje z wiatrem słonecznym.

Jak znaleźć zorzę polarną?

Aby zwiększyć szanse na zobaczenie zorzy, warto:

• Śledzić prognozy aktywności geomagnetycznej (np. wskaźnik KP – im wyższy, tym większa szansa na zorze)
• Oddalić się od świateł miejskich, które utrudniają obserwację
• Znaleźć miejsce o szerokim horyzoncie, najlepiej na otwartej przestrzeni
• Obserwować pogodę – bezchmurne niebo to podstawa

Jakie kolory i kształty przybiera zorza polarna?

Zorza może przybierać różne kolory, najczęściej widywanym kolorem jest zielony, okazjonalnie pojawia się różowy, a czerwony, niebieski czy fioletowy to najbardziej unikalne barwy. Kolor zorzy zależy przede wszystkim od tego, z jakim gazem z naszej atmosfery, cząsteczki wysłane ze słońca, zachodzą w reakcję. W przypadku reakcji z tlenem zorza świeci na kolor zielony lub czerwony. Kolor niebieski występuje w przypadku zetknięcia z wodorem i helem, a jeśli nastąpi interakcja z azotem, pojawia się kolor fioletowy.

Kształty zorzy mogą być różne, od pojedynczych łuków i wstęg po bardziej skomplikowane formy, takie jak wiry, smugi czy kształty przypominające korony. Kształt zorzy zależy od aktywności słonecznej oraz od kątów, pod jakimi cząstki wchodzą w atmosferę Ziemi.

Jak zrobić zdjęcia zorzy polarnej?

Aby uchwycić zorzę na fotografii, potrzebny jest odpowiedni sprzęt i ustawienia aparatu.

Czym fotografować zorzę?

• Aparat : lustrzanka lub bezlusterkowiec z możliwością ręcznej regulacji ustawień.
• Obiektyw: najlepiej szerokokątny (np. 14–24 mm), jasny, z jak najniższą wartością przysłony ( f/2.8 lub niższa).
• Telefon: przy obecnej technologii jesteśmy w stanie uwiecznić zorzę także telefonem, pod warunkiem, że ma możliwość manualnych ustawień.
• Statyw – niezbędny do utrzymania aparatu/ telefonu w stabilnej pozycji, zwłaszcza przy długich czasach naświetlania.

Jakie ustawienia aparatu/telefonu?

• Czas naświetlania: w zależnie od intensywności zorzy, czas naświetlania może wynosić od 5 do 20 sekund. Zbyt długi czas może spowodować, że zorza będzie się rozmywać lub prześwietlać, natomiast zbyt krótki, że będzie słabo widoczna, a zdjęcie ciemne
• Przysłona: kluczowe w fotografowaniu zorzy polarnej jest ustawienie przysłony na możliwe najniższą wartość (np. f/2., aby uchwycić jak najwięcej światła).
• ISO: aby uniknąć szumów, ale też sprawić, że zdjęcie będzie wystarczająco jasne, najlepiej ustawić ISO na wartość pomiędzy 800 a 1600
• Ostrość : ustawiana ręcznie (MF) na nieskończoność lub na najodleglejszy punkt w krajobrazie np. księżyc.

Mamy też dla Ciebie kilka ciekawych informacji na temat zorzy polarnej, które z pewnością przybliżą Ci jej fenomen, pozwolą zrozumieć pewne kwestie oraz ułatwią jej poszukiwania.

1. Zorza polarna jest nieprzewidywalnym zjawiskiem, oczywiście są pewne aplikacje, gdzie na podstawie działalności słońca prognozuje się jej aktywność, nasze doświadczenie pokazuje jednak, że ciężko polegać na nich w 100%, co więcej, informacje te podawane są tylko z 2-3 dniowym wyprzedzeniem. Jak to bywa z naturalnymi zjawiskami, trzeba liczyć na odrobinę szczęścia.

2.Zorza uczy cierpliwości. Nigdy nie wiadomo, o której się pojawi, może to być zaraz po tym, gdy zapadnie zmrok, ale równie dobrze dopiero koło północy, czy nawet później.

3. Zorza może przybierać różne kolory. Najczęściej widywanym kolorem jest zielony, okazjonalnie pojawia się różowy, a czerwony, niebieski czy fioletowy to najbardziej unikalne barwy. Tak jak pisaliśmy wyżej kolor zorzy zależy przede wszystkim od tego, z jakim gazem z naszej atmosfery zachodzi w reakcję. W przypadku reakcji z tlenem zorza świeci na kolor zielony lub czerwony. Kolor niebieski występuje w przypadku zetknięcia z wodorem i helem, a jeśli nastąpi interakcja z azotem, pojawia się kolor fioletowy.

4.Kolory zorzy zazwyczaj są dużo bardziej intensywne na zdjęciach, ponieważ soczewka aparatu absorbuje znacznie więcej światła, także oparta nawet przy niskiej aktywności uchwyci kolory, które dla nas będą widoczne w przypadku intensywniejszego spektaklu.

5.Zorza może również przybierać różne kształty, najbardziej popularny to łuk czy kurtyny świetlne. Największe emocje zazwyczaj wzbudza tak zwana „korona”, która pojawia się tuż nad głowami w postaci cienkich igiełek rozbłyskających w każdym kierunku. Większość z form jednak zorzy ciężko określić czy kategoryzować, kreatywność matki natury nie ma tutaj granic.

6.Nigdy nie wiadomo jak długo będzie trwał spektakl. Zorza może tańcować na niebie przez godzinę, przybierać różne kształty i formy, ale może również nieśmiało pojawić się na kilka minut i zniknąć, po to, by później pojawić się ponownie lub dopiero kolejnej nocy. Wszystkie opcje są możliwe.

Fakty i mity na temat zorzy polarnej

Wokół zorzy krąży  wciąż wiele mylnych informacji, które chcielibyśmy w tym poście rozwiać.

• Zorza to zjawisko, które występuje na niebie wyżej niż chmury – FAKT

Tak, zorza z reguły występuje na wysokości od około 70 do 140 kilometrów od powierzchni Ziemi.

• Zorza w rzeczywistości widoczna jest w postaci białej smugi, zielona wychodzi tylko na zdjęciach – MIT

To często spotykana opinia i chociaż ma ona w sobie ziarno prawdy, to wciąż jest to mit, który chcemy obalić. Przy większej intensywności zorzy, jej kolor jest widoczny, czasem zaledwie lekko zielonkawy a czasem faktycznie zielony.

• Im zimniej, tym większe szanse na zobaczenie zorzy polarnej – MIT

Temperatura nie ma nic wspólnego z pojawieniem się zorzy polarnej.

• Tak zwany taniec zorzy polarnej spowodowany jest wiatrem – MIT

To co ma wpływ na ruch zorzy to działalność Słońca, ilość oraz prędkość wiatru słonecznego.

• Zorza polarna może pojawić się o każdej porze dnia i nocy – FAKT

Tak, zorza może pojawić się w każdym momencie. W ciągu dnia, z wiadomych względów nie będzie widoczna.

• Podczas pełni księżyca zorza polarna nie jest widoczna -MIT

Księżyc nie ma żadnego wpływu na zorzę polarną.

• Zorza polarna występuje też w kolorze niebieskim – FAKT

Kolor zorzy zależy przede wszystkim od tego, z jakim gazem z naszej atmosfery zachodzi w reakcję. W przypadku reakcji z tlenem zorza świeci na kolor zielony lub czerwony. Kolor niebieski występuje w przypadku zetknięcia z wodorem i helem.

Zorza polarna to spektakularne zjawisko, które każdy miłośnik podróży powinien zobaczyć przynajmniej raz w życiu. Niezależnie od tego, czy planujesz wyprawę na daleką północ, czy po prostu chcesz dowiedzieć się więcej o tym fascynującym fenomenie, warto śledzić prognozy i przygotować się do niezapomnianych obserwacji!

Autor tekstu: Marek Gawełda